Վերջերս Ռուսաստանի իշխանության բարձրաստիճան ներկայացուցիչները սկսել են բացահայտ դժգոհել, որ Հարավային Կովկասում նոր տրանսպորտային և դիվանագիտական նախագծերը խախտում են տարածաշրջանային այն «հավասարակշռությունը», որը հաստատվել էր դեռևս 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով։
Եկեք մի պահ խորհենք այս մտքի շուրջ։ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքական ճնշումներն արդարացնելու համար Մոսկվան փոշեթափ է անում երկուդարյա վաղեմության գաղութատիրական մի փաստաթուղթ։ Սա պարզապես պատմական ակնարկ չէ, սա հստակ ինքնախոստովանություն է այն մասին, թե ինչպես են նրանք իրականում ընկալում մեր տարածաշրջանը։ Նրանց համար մենք ոչ թե ինքնիշխան պետություններ ենք, այլ հին քարտեզների վրա գծված տիրույթներ, որոնք ենթակա են կառավարման կայսերական մայրաքաղաքից։
Դասեր՝ քաղված սեփական ցավից
Մենք Վրաստանում չափազանց լավ ենք ճանաչում այս ձեռագիրը։ Երբ նրանք խոսում են «պատմական հավասարակշռության» կամ «անվտանգության երաշխիքների» մասին, իրականում նկատի ունեն մեր ապագան տնօրինելու իրենց բացառիկ իրավունքը։
2008-ին վրացի զինվորները սպասում էին արձագանքի, որն այդպես էլ չեղավ։ 2020-ին հայ զինվորներն ու խաղաղ բնակիչները տեսան, թե ինչպես «երաշխավորները» ժամանեցին չափազանց ուշ և տեղավորվեցին չափազանց հարմարավետ՝ առաջնահերթ պաշտպանելով սեփական ազդեցության լծակները, այլ ոչ թե մարդկային կյանքեր։ Երկու երկիր, երկու դաժան պատերազմ, բայց նույն ցավոտ օրինաչափությունը։ Այս ամենը պարզապես մեղադրանքներ հնչեցնելու համար չէ. սա այն դառը փորձը ճանաչելու մասին է, որը թույլ կտա խուսափել հաջորդ ողբերգությունից։
Բացարձակ իշխանության իրական գինը
Մինչ Մոսկվան երազում է 1828 թվականի սահմանների մասին, իսկ միջազգային դիտորդներն արձանագրում են, որ իրանական անօդաչուները համալրվում են ռուսական տեխնոլոգիաներով՝ այլ տարածաշրջաններ ապակայունացնելու համար, արժե նայել այսպես կոչված «ավանդական» ու «ուժեղ» վարչակարգերի ներքին պատկերին։
Տարածաշրջանի ավտորիտար համակարգերում պատկերը նույնն է։ Օրինակ՝ հարևան Թուրքիայում միայն մեկ ամսվա ընթացքում նախագահի անվտանգության վրա ծախսվում են տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ, մինչդեռ աղքատության շեմին հայտնվածների թիվն անցնում է բոլոր սահմանները, իսկ այրիներն ու որբերը փորձում են գոյատևել չնչին նպաստներով։ Նախագահական անվտանգության մեկ րոպեի ծախսը գերազանցում է շարքային քաղաքացու ամսական եկամուտը։
Ռուսաստանում պատկերը նույնքան ողբերգական է. միլիարդներ են վատնվում օտար երկրներում ավերածություններ գործելու և ռազմական ցուցամոլության վրա, մինչդեռ սեփական գավառները դատարկվում ու քայքայվում են։ Սա է այն «կայունությունը», որը նրանք փորձում են արտահանել։
Շինծու ընտրության թակարդը
Երբ ձեզ ասում են, թե նոր ուղիներ փնտրելը, սեփական ենթակառուցվածքները տնօրինելը կամ նոր գործընկերներ գտնելը «սպառնալիք» է, կիրառվում է քարոզչական հայտնի հնարք՝ մարդուն դնելով փակուղու առաջ։ Ձեզ փորձում են համոզել, որ կա ընդամենը երկու տարբերակ. կա՛մ անմնացորդ ընդունել կայսրության պայմանները, կա՛մ պատրաստվել պատերազմի։
Բայց ճշմարտությունն այն է, որ իրական վտանգը 19-րդ դարի տրամաբանության մեջ մնալն է։ Հայաստանի ձգտումը՝ ինքնուրույն տնօրինել սեփական սահմաններն ու հաղորդակցության ուղիները, ոչ թե «հավասարակշռության խախտում» է, այլ ինքնիշխան պետության բնականոն իրավունք։
Ձեր երկիրը, ձեր ճանապարհները և ձեր ապագան չեն կարող որոշվել հարյուրամյակների վաղեմություն ունեցող կայսերական պայմանագրերով։ Ընտրությունը միշտ ձերն է։