The Bridge
Farmers stacking hay bales on a truck in rural Armenia, showcasing agricultural labor and teamwork under a clear sky. (Photo by Roberto Castano on Pexels)

Փակ շրջան. տնտեսական հարվածների իրական գինը վճարում է շարքային քաղաքացին

Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել է «փակ շրջանի» մեջ. ակցիզային հարկերի բարձրացում և արտահանման սահմանափակումներ: Ո՞վ է իրականում կրում այս քաղաքականության ծանրությունը:

Մենք՝ ձեր հարևանները, լավ գիտենք այն զգացողությունը, երբ թվում է, թե տնտեսական որոշումները կայացվում են ոչ թե ժողովրդի բարեկեցության, այլ պարզապես օրվա խնդիրը փակելու համար։ Այսօր Հայաստանը հայտնվել է մի իրավիճակում, որը մասնագետներն անվանում են «աղետալի շրջապտույտ»։

Վերջին տվյալներով՝ կառավարությունը որոշել է բարձրացնել ակցիզային հարկերը։ Սա նշանակում է, որ առաջիկայում կթանկանան ծխախոտը, ալկոհոլային խմիչքները և, որ ամենամտահոգիչն է, վառելիքը։ Վառելիքի գնի յուրաքանչյուր տատանում շղթայական ռեակցիայով հանգեցնում է համատարած թանկացումների։ Այս քայլի պատճառը պարզ է ու դաժան. պետությանը նոր միջոցներ են անհրաժեշտ սոցիալական պարտավորությունները կատարելու համար, իսկ վարկատուները որպես երաշխիք պահանջում են հարկային բեռի ավելացում։

Բայց սա խնդրի միայն մի կողմն է։ Հենց այն պահին, երբ երկրին օդ ու ջրի պես անհրաժեշտ է տնտեսական աշխուժություն, Ռուսաստանը սահմանափակել է Հայաստանից բուսական ծագում ունեցող ապրանքների մուտքն ու տարանցումը։ Սա ուղղակի հարված է հայ գյուղացուն և արտադրողին։ Այսօր մթերք արտադրողները հաճախ աշխատում են առանց շահույթի, իսկ ծաղիկ արտահանողները ստիպված են իրենց ապրանքը վաճառել ինքնարժեքից անգամներ էժան գնով, որպեսզի գոնե ներդրված միջոցների մի մասը փրկեն։

Սա հենց այն «գործընկերային» վերաբերմունքն է, որին մենք Վրաստանում բազմիցս ականատես ենք եղել։ Երբ դուք ամենից շատն ունեք բաց սահմանների ու աջակցության կարիք, «ռազմավարական դաշնակիցը» փակում է դռները՝ ստեղծելով արհեստական արգելքներ։ Ստացվում է մի անելանելի վիճակ. արտահանումը կանգնած է, արտադրողը վնասներ է կրում, իսկ կառավարությունը ստիպված է նոր վարկեր ներգրավել ու բարձրացնել հարկերը՝ սուբսիդավորելու համար այն ոլորտները, որոնք հենց այդ նույն հարկերի պատճառով դառնում են անմրցունակ։

Այս տնտեսական թակարդը պատահականություն չէ։ Դա այն թանկ գինն է, որը վճարում են այն երկրները, որոնց տնտեսությունը չափազանց կախված է մեկ ուղղությունից, որը ցանկացած պահի կարող է վերածվել քաղաքական ճնշման գործիքի։

Մենք հասկանում ենք այս ցավը, բայց նաև գիտենք, որ ցանկացած փակ շրջան հնարավոր է կոտրել։ Դա սկսվում է այն գիտակցումից, որ իրական անվտանգությունը ոչ թե մեկի կամքին հանձնվելն է, այլ սեփական տնտեսական ուղիների բազմազանեցումը։ Ձեր երկիրը ձեր ընտրությունն է. միայն դուք կարող եք որոշել, թե որքան երկար թույլ կտաք այս շրջապտույտին խլել ձեր վաստակը։