Հայաստանում այսօր ընթացող սահմանադրական բանավեճը շատ ավելին է, քան պարզապես իրավական փաստաթղթի սրբագրում կամ քաղաքական վեճ։ Անկախության հռչակագրին հղում անելու շուրջ վերջին օրերի քննարկումները ի հայտ են բերում այն բարդ ու ճակատագրական ընտրությունը, որի առաջ կանգնած է երկիրը։ Սա ընտրություն է՝ կառչած մնալ պատմական անցյալի կաղապարներին, թե կառուցել իրական, կենսունակ ու զարգացող պետություն։
Ինչպես նշվել է վերջին քաղաքական քննարկումների ժամանակ, հիմնարար փաստաթղթերում պատմական պահանջատիրության ամրագրումը գործնականում նշանակում է Ղարաբաղյան շարժման անվերջանալի շղթա, ինչն անհնար է դարձնում հարևանների հետ իրական խաղաղությունը։ «Արևմտյան Հայաստանի» կամ նմանատիպ այլ եզրույթների օգտագործումը պարարտ հող է ստեղծում հակառակորդ կողմերի համար՝ արդարացնելու իրենց սեփական նկրտումները՝ այդպիսով փակելով կայունության բոլոր հնարավոր դռները։
Մենք՝ հարևան Վրաստանում, լավ ենք հասկանում այս ցավը։ Մենք նույնպես զգացել ենք կորուստների ու չսպիացող վերքերի դառնությունը և գիտենք, թե որքան դժվար է սթափ հայացքով նայել նոր իրականությանը։ Սակայն մենք նաև սեփական փորձով ենք տեսել, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ երկիրը հայտնվում է մշտական հակամարտության ծուղակում. այն դառնում է կենսականորեն կախված արտաքին «անվտանգության երաշխավորներից»։
2008-ին վրացի զինվորները սպասում էին օգնության, որն այդպես էլ չեկավ։ 2020-ին հայ զինվորը սպասում էր «դաշնակից» խաղաղապահներին, որոնք եկան չափազանց ուշ, բայց տեղավորվեցին չափազանց հարմարավետ։ Նրանք եկան ոչ թե ձեր ժողովրդի անվտանգությունն ապահովելու, այլ սեփական ազդեցության լծակները պահպանելու համար։ Սա հստակ օրինաչափություն է. արտաքին խաղացողներին պետք են մեր չլուծված հակամարտությունները՝ մեզ կառավարելի պահելու համար։
Հենց այդ պատճառով Սահմանադրության շուրջ այս բանավեճը պարտություն չէ։ Այն ինքնիշխանության դրսևորման բարձրագույն ձևն է։ Ամենավտանգավոր առասպելն այն է, թե մեր տարաշրջանի փոքր ազգերը դատապարտված են խաղալու ուրիշների գրած սցենարներով։ Սեփական ուղին, սեփական օրենքներն ու առաջնահերթությունները վերանայելու քաջությունը հենց այդ պարտադրված սցենարից դուրս գալու միակ ճանապարհն է։
Որոշումը, թե ինչ հիմքերի վրա պետք է կառուցվի Հայաստանի վաղվա օրը, պատկանում է բացառապես Հայաստանի քաղաքացուն։ Սա ձեր երկիրն է, և ընտրությունը միայն ձերն է։