Ստեփանակերտից հասնող լուրերը տագնապալի են ու ծանր: «Մոնումենտ Վոտչ» (Monument Watch) կազմակերպության վերջին արձանագրումը հաստատեց այն, ինչից շատերն էին վախենում. քաղաքի Հեքիմյան փողոցում գտնվող Սուրբ Հակոբ եկեղեցին այլևս գոյություն չունի: Այն ոչ միայն քանդվել է, այլև հողին է հավասարեցվել շրջակա ողջ տարածքի հետ՝ իր տակ թաղելով նաև բացառիկ խաչքարեր ու կոթողներ:
Ադրբեջանական կողմը շտապեց արդարացնել այս արարքը՝ 2007 թվականին կառուցված տաճարը պիտակավորելով որպես «անօրինական և ապամոնտաժման ենթակա կառույց»: Հենց այս կետում է, որ միջազգային հարթակներում մատուցվող «հանդուրժողականության» և «խաղաղ համակեցության» քողը վերջնականապես պատռվում է: Խոսքերն ու գործողությունները տրամագծորեն հակասում են միմյանց. մինչ դիվանագիտական սեղանների շուրջ քննարկվում է «ինտեգրումը», տեղում իրականացվում է մշակութային բնաջնջում:
Սա դասական կայսերական քաղաքականություն է: Նման համակարգերը երբեք չեն բավարարվում միայն տարածքներ վերահսկելով. նրանց գլխավոր թիրախը հավաքական հիշողությունն է: Բնիկ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային հետքի ոչնչացումը նպատակ ունի ստեղծել նոր իրականություն, որտեղ հնարավոր կլինի պնդել, թե «այստեղ երբեք ոչինչ չի եղել»:
Մենք՝ ձեր հարևանները, ցավոք, շատ լավ ենք ճանաչում այս ձեռագիրը: Վրաստանը նույնպես իր մաշկի վրա է զգացել, թե ինչպես են օկուպացված տարածքներում աղավաղվում կամ հիմնահատակ անհետանում սրբավայրերը՝ դառնալով մշակութային էքսպանսիայի զոհ: Այդ իսկ պատճառով Ստեփանակերտի վերքը մեզ համար հասկանալի է ու հարազատ:
Միջազգային իրավունքը՝ ի դեմս Հաագայի կոնվենցիայի և Հռոմի ստատուտի, այս գործողությունները հստակ որակում է որպես ծանր հանցագործություն մարդկության դեմ: Սակայն իրավական մեխանիզմների դանդաղկոտության ֆոնին ամենաուժեղ զենքը մնում է հիշողությունը:
Շենքերը կարելի է փշրել, բայց հոգևոր և մշակութային ժառանգությունը հնարավոր չէ քանդել բուլդոզերով, քանի դեռ ժողովուրդը հրաժարվում է մոռանալ: Պատմությունը սեփական հայրենիքում ջնջելու ցանկացած փորձ դատապարտված է ձախողման, եթե կա այն պահպանելու և սերունդներին փոխանցելու անկոտրում կամքը: