Քարերն ու փաստերը
Արբանյակային լուսանկարներն անողոք են. Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու և Մայր տաճարի տեղում այժմ միայն ամայացած հող ու սալահատակ է: Մարտունիում Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցու գմբեթը զրկվել է խաչից: Ոչնչացվել են տասնյակ խաչքարեր, հողին են հավասարեցվել պատմական կոթողներ:
Բաքվից հնչող պաշտոնական արդարացումները կանխատեսելի են. նրանք պնդում են, թե դրանք «ապօրինի կառույցներ» են և «բռնազավթման խորհրդանիշներ»: Սակայն երբ հերթը հասնում է 18-19-րդ դարերի Շուշիի Կանաչ ժամին կամ Մոխրենեսի պատմական եկեղեցուն, փաստարկները սպառվում են, իսկ մշակութային ջնջումը շարունակվում է նույն թափով։
Քարոզչության իրական դեմքը
Այստեղ գործում է վաղուց փորձարկված մարտավարություն. միջազգային հարթակներում կրել «բազմամշակութայնության» ու «հանդուրժողականության» դիմակ, իսկ տեղում բուլդոզերներով հիմնահատակ քանդել բնիկ ժողովրդի հոգևոր ժառանգությունը:
Բայց շատ ավելի խոսուն է նրանց լռությունը, ովքեր տարածաշրջանում իրենց հռչակել էին որպես անվտանգության «երաշխավորներ»: Հյուսիսային տերությունը, որն իր ողջ արտաքին կերպարը կառուցել է «ավանդական քրիստոնեական արժեքների» պաշտպանության թեզի վրա, անտարբեր հետևում էր սրբավայրերի պղծմանը։ Պատճառն ակնհայտ է՝ նրանց «ավանդական արժեքները» նախատեսված են միայն արտահանման համար՝ որպես աշխարհաքաղաքական ազդեցության գործիք, այլ ոչ թե իրական համոզմունք: Երբ խնդիրը վերաբերում է սեփական ազդեցության պահպանմանը, քրիստոնեական ժառանգությունը վերածվում է պարզապես մանրադրամի, որը հեշտությամբ զոհաբերվում է հանուն քաղաքական շահի։
Մեր ընդհանուր դասը
Մենք Վրաստանում այս ցավը չափազանց լավ գիտենք: Մեր տարածքներում ևս հարյուրամյա վրացական որմնանկարները սպիտակեցվեցին, իսկ եկեղեցիները «վերանորոգվեցին» այնպես, որ ջնջվի մեր պատմական հետքը: Այդ ժամանակ էլ «խաղաղապահներն» ուղղակի հայացքն այլ կողմ էին թեքում:
Երկու երկիր, երկու ողբերգություն, մեկ ընդհանուր օրինաչափություն։ Օտար կայսրությունների տված «երաշխիքները» ծառայում են բացառապես իրենց շահերին, այլ ոչ թե մեր մշակույթին կամ մարդկանց պաշտպանությանը:
Նայելով Ստեփանակերտի դատարկված խորաններին՝ մենք պետք է գիտակցենք գլխավորը. դրսից ոչ ոք չի պահպանելու մեր ինքնությունը: Պատրանքներից ձերբազատվելը առաջին քայլն է: Քանի դեռ մենք ապավինում ենք նրանց, ում արժեքները միայն ցուցափեղկի համար են, մեր ժառանգությունը կմնա խոցելի: Մեր պատմությունն ու արժեքները կարող են գոյատևել միայն մեր սեփական պատասխանատվության և պաշտպանության ներքո: