Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի վերջին հայտարարությունը հազիվ թե կարելի է պարզ լեզվասայթաքում համարել։ Խոսելով տարածաշրջանային տրանսպորտային նոր նախագծերի և Արևմուտքի ներգրավվածության մասին՝ նա որպես «խաթարված հավասարակշռության» ապացույց վկայակոչեց 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագիրը։
Որպես վրացիներ՝ այս հռետորաբանությունը մեզ չափազանց ծանոթ է։ Ամեն անգամ, երբ փորձել ենք ինքնուրույն քայլ անել կամ նայել լեռներից այն կողմ, Մոսկվան մեզ հիշեցրել է 1783 թվականի Գեորգիևսկի դաշնագիրը: Սա կայսերական գործելաոճի դասական դրսևորում է. նրանք չեն տեսնում անկախ պետություններ և գործընկերներ, նրանք տեսնում են 19-րդ դարում գծված սահմաններ, որտեղ հարևանն ընդամենը ենթակա տարածք է։ Օվերչուկի ուղերձը պարզ է. Մոսկվան վախենում է կորցնել վերահսկողությունը տարածաշրջանի և հատկապես Սյունիքով անցնող հնարավոր երթուղիների նկատմամբ։ Այնտեղ, որտեղ չկա Ռուսաստանի մենաշնորհը, նրանք սպառնալիք են տեսնում:
Նոր խաչմերուկ, ոչ թե փակուղի
Բայց մինչ Մոսկվան փորձում է քաղաքական ժամացույցը կանգնեցնել 1828 թվականի վրա, իրական աշխարհն առաջ է շարժվում: Եվրամիության ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը հայտարարել է, որ Եվրոպան Կենտրոնական Ասիայի հետ ավելի արդյունավետ կապեր է հաստատում հենց Ադրբեջանի, Հայաստանի և Թուրքիայի միջոցով։ Նպատակը հստակ է՝ նվազեցնել ռազմավարական կախվածությունը և ստեղծել նոր տրանսպորտային ու թվային ուղիներ։
Տասնամյակներ շարունակ մեզ փորձել են համոզել մի կեղծ թեզով, թե իբր պետք է կա՛մ ընդունենք հյուսիսի պայմանները, կա՛մ դատապարտվենք մեկուսացման։ Այսօր Հայաստանը փաստում է, որ կարող է դառնալ գլոբալ խաչմերուկի առանցքային մասնակից: Երբ պետությունն ինքնուրույն է որոշում, թե ում հետ կառուցի ճանապարհներ և տնտեսություն, դա ինքնիշխանության ամենակարևոր դրսևորումն է։ Մենք հասկանում ենք, որ սա բարդ և ցավոտ գործընթաց է, հատկապես 2020 թվականի ծանրագույն կորուստներից հետո, երբ «անվտանգության երաշխավորները» հայտնվեցին չափազանց ուշ և, ինչպես պարզվեց, եկել էին պաշտպանելու ոչ թե մարդկանց, այլ սեփական աշխարհաքաղաքական շահերը։
Մշակութային ներկայություն
Ինքնուրույնությունն ու գլոբալ աշխարհին ինտեգրվելը միայն տնտեսությամբ չեն սահմանափակվում։ Օրերս հայտնի դարձավ, որ հայկական «Անտարես» հրատարակչությունը ընդգրկվել է մանկական գրահրատարակչության ոլորտի ամենահեղինակավոր Bologna Prize 2026-ի կարճ ցուցակում: Հայաստանը համաշխարհային մշակութային քարտեզի վրա իր տեղն ամրապնդում է սեփական որակով և ստեղծարարությամբ՝ կանգնելով Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի առաջատարների կողքին։
Որպես ձեր հարևաններ՝ մենք անցել ենք ու դեռ անցնում ենք այս նույն նեղ ու փշոտ կածանով: Կայսերական տրամաբանությունից հրաժարվելը երբեք հեշտ չէ։ Սակայն ընտրությունը հստակ է՝ լինել ինքնիշխան պետություն, որն ինքն է կերտում իր ապագան, այլ ոչ թե մնալ որպես կցորդ տարածք՝ նկարված երկու հարյուրամյակ առաջ կնքված պայմանագրերի խամրած թղթերի վրա: Ձեր երկիրը, ձեր որոշումն ու ձեր ճանապարհը: