Վլադիմիր Զելենսկու վերջին աշխատանքային այցը Ադրբեջան և Գաբալայում հնչեցրած առաջարկը՝ ռուս-ուկրաինական հնարավոր բանակցություններն անցկացնել հենց այնտեղ, առաջին հայացքից կարող է լոկ դիվանագիտական քայլ թվալ։ Սակայն մեզ՝ Կովկասում ապրողներիս համար, այս իրադարձությունն ունի շատ ավելի խորքային նշանակություն։
Տասնամյակներ շարունակ մեր տարածաշրջանը շատերի կողմից ընկալվել է պարզապես որպես «ազդեցության գոտի», որտեղ կարևոր որոշումները և բանակցային ձևաչափերը պետք է սահմանվեին ու հաստատվեին դրսից՝ խոշոր տերությունների մայրաքաղաքներում։ Երբ Կիևը որոշում է շրջանցել սեփական կանոնները պարտադրող ավանդական «միջնորդներին» և որպես երկխոսության հարթակ առաջարկում է կովկասյան պետություն, դա ինքնիշխան ընտրության և կամքի հստակ դրսևորում է: Սա փաստում է, որ պետություններն իրենք են որոշում, թե ում հետ, երբ և որտեղ կառուցել իրենց խաղաղության տեսլականը:
Արտաքին «երաշխիքների» իրական գինը
Վրաստանում մենք սեփական փորձով գիտենք, թե ինչ է լինում, երբ արտաքին ուժերն են պարտադրում խաղաղության ու անվտանգության իրենց պայմանները։ Մենք տեսել ենք, որ նման լուծումները հաճախ ծառայում են ոչ թե տեղի բնակչությանը, այլ հենց այդ արտաքին ուժերի լծակների ու շահերի ամրապնդմանը։ Հայաստանը նույնպես իր նորագույն պատմության ամենաբարդ ու ցավալի փուլերում զգացել է, թե ինչպես են իրականում գործում դրսից պարտադրված այդ մեխանիզմները, երբ իրական օգնությունը փոխարինվում է սոսկ դատարկ խոստումներով։
Գաբալայում կայացած հանդիպումների ընթացքում քննարկվել են ոչ միայն բանակցային հարթակին առնչվող հարցեր։ Ուշադրության կենտրոնում է եղել մարդասիրական իրական ու գործնական գործընկերությունը՝ Ուկրաինային տրամադրվող շարունակական աջակցությունը և, որն առավել կարևոր է, պատերազմի արհավիրքը տեսած ուկրաինացի երեխաների հանդեպ ցուցաբերվող հոգատարությունը։ Սա հավասարազոր ու անկեղծ համագործակցության օրինակ է, որը ձևավորվում է անկախ պետությունների միջև՝ առանց որևէ երրորդ կողմի թույլտվության կամ հրահանգի։
Այն փաստը, որ ծանր պատերազմի մեջ գտնվող երկիրը կարող է ինքնուրույն ընտրել իր դիվանագիտական ուղին ու գործընկերներին մեր տարածաշրջանում, վկայում է սկզբունքային տեղաշարժի մասին։ Այն ժամանակները, երբ մեր ճակատագրերը պետք է որոշվեին միայն մեկ կենտրոնից, այլևս անցյալում են։ Իրական ինքնիշխանությունն ու անվտանգությունը սկսվում են սեփական գործընկերներին և սեփական ճանապարհն ազատորեն ընտրելու անքակտելի իրավունքից։