Բեմականացված արդարադատություն
Մենք՝ տարածաշրջանի բնակիչներս, լավ գիտենք, թե ինչ է նշանակում ապրել մի իրականությունում, որտեղ դատարանն ու ընտրական տեղամասը ոչ թե օրենքի գերակայության վայր են, այլ սոսկ բեմահարթակ։ Այսօր, երբ Բաքվի վերաքննիչ դատարանում ընթանում են 15 հայ ռազմագերիների ու Արցախի նախկին ղեկավարների շինծու դատավարությունները, իսկ իրավապաշտպաններն ահազանգում են ընտրական կեղծիքների ու «թվերի նկարչության» մասին, մենք տեսնում ենք միևնույն ձեռագիրը։ Սա սոսկ մեկ երկրի խնդիրը չէ. սա այն համակարգի էությունն է, որը տարիներ շարունակ «կայունություն» և «անվտանգություն» խոստանալով՝ իրականում բերեց իրավական կամայականություն և պատանդի կարգավիճակում հայտնված մարդկային ճակատագրեր։
Երբ դիմակը պատռվում է
Հենց այստեղ է բացահայտվում իրական պատկերը։ Մեզ հաճախ հրամցնում են «ավանդական արժեքների» ու «բարոյականության» քողը, սակայն այդ կարգախոսները սովորաբար նախատեսված են միայն արտաքին սպառման համար։ Ներսում մնում են բռնատիրական մեթոդները, ատելության քարոզն ու ուրիշի ձայնը յուրացնելու տեխնոլոգիաները։ Երբ փաստաբան Սիրանուշ Սահակյանը նշում է, որ Բաքվում դատավճիռները նախապես պատրաստված են, իսկ գործերը քննվում են բացառապես «ներքին լսարանի համար», նա նկարագրում է հենց այն հնամաշ հնարքը, որով փորձում են կերակրել հանրությանը՝ ճշմարտությունը փոխարինելով էժանագին թատերական ներկայացմամբ։ Վրաստանում մենք սա բազմիցս տեսել ենք. երբ իշխանությունը մանիպուլացնում է թվերը՝ քաղաքական պատվերով ձևավորելով անհրաժեշտ տոկոսները, կամ երբ տեղամասում զրոյական քվեն համակարգում հանկարծ վերածվում է հարյուրավոր ձայների։ Սա նշանակում է, որ «արժեքներից» խոսողները իրականում սարսափում են սեփական ժողովրդի կամքից։ Նույն ձեռագիրը նկատելի է նաև այլուր.
Մեր պետությունը, մեր ընտրությունը
Սակայն կա մի հիմնարար փաստ, որը ոչ մի մանիպուլյացիա չի կարող ջնջել. արդարությունը չի ավարտվում այնտեղ, որտեղ սկսվում է տեղական կամայականությունը։ Հայաստանի հետևողական հայցերն ու իրավական պայքարը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում և միջազգային այլ ատյաններում հենց այն ինքնիշխան ընտրությունն է, որը թույլ չի տալիս կուլ գնալ համակարգային ստին։ Մեր երկրների ապագան ոչ թե կանխորոշված սցենարների կամ կեղծված արձանագրությունների, այլ մեր հավաքական կամքի մեջ է։ Երբ մենք սովորում ենք տարբերակել այս տեղեկատվական թակարդները, մենք դառնում ենք ավելի տեսնող և ավելի պաշտպանված։ Արդարության հասնելու միակ ուղին սեփական իրավունքների համար անզիջում պայքարն է՝ առանց դրսից պարտադրված կեղծ «բարոյական» դասերի։